Hisshi: cevabı olmayan tehdit.

Tsumero, hisshi, mat

Üç kelime, bir sonraki hamle hakkında üç farklı iddia.

• Tsumero 詰めろ: savunan hiçbir şey yapmazsa bir sonraki hamlede mat. Tek bir cevap, pas geçme, hakkında iddia. Çoğu zaman savunulabilir.
• Hisshi 必至: savunulamayan tsumero. Her cevap hakkında iddia. Savunan önce mat edemiyorsa oyun bitmiştir.
• Mat 詰み: hiç cevabı olmayan şah.

İki temel şekil

İkisi de aynı fikirden çıkar: sessiz bir hamleyle şahın karelerini al ki sonraki hamledeki mat hamlesine cevap verilemesin. Her diyagramın altında motor, kurallı her cevabı ve onu cezalandıran matı listeledi. Listeyi açın; “savunma yok” bu demektir.

Bir tsumero’ya nasıl cevap verilir

Yukarıdaki konum yalnızca tsumero olduğunda savunanın dört tür hamlesi vardır. Bunları bilmek, tahtada tsumero ile hisshi’yi ayırt etmenizi sağlar: dördünü sırayla deneyin, hiçbiri işlemiyorsa hisshi’dir.

1. Şahı çıkar. Köşeye değil. Atasözü, şahın saldıran taşlardan uzağa, açık tarafa kaçmasını söyler; köşeye adım atan şah bir tsumero’yu hisshi’ye çevirir.
2. Savunan bir taş koy. Mat karesinin kendisine, ya da mat eden taşı koruyacak taşın hattına. Karşılaştırma diyagramında üç savunma da altın koyuşudur ve her biri ya 3b’yi doldurur ya da ejderhayı 3b’den keser.
3. Saldıranı kaldır. Mat edecek taşı ya da onu koruyan taşı al. Ejderhayı alabilen savunanın başka bir şey saymasına gerek yoktur.
4. Karşı tehdit. Kendisi de tsumero olan bir savunma iki hamle değerindedir; savunma olmayan bir tsumero ise hiçbir şey değerinde değildir. İyi olanının Japonca adı var: tsumero-nogare no tsumero, “tsumero’dan kaçan tsumero.” Hız hesabı bunun sayfası.

Hisshi, bu dördünün de başarısız olduğu konumdur. Yukarıdaki listeler o dördünün makine tarafından eksiksiz denenmesidir.

Kendi şahınız

Hisshi, ancak rakip sizi önce mat edemiyorsa oyunu kazandırır. Hisshi probleminde saldıranın şahı tahtada olmadığı için soru doğmaz; oyunda ise bütün soru budur. Hisshi kuran sessiz hamleyi oynamadan önce, rakibin taşlarına ve eline bakarak kendi şahınıza bakın ve Z mi diye sorun: onların şahlarının kıramayacağı bir şekil mi.

Japoncanın, değilse ne olduğu için iki kelimesi var. Kısmi hisshi, bubunteki na hisshi, şahlar dışındaki her cevaba karşı hisshi olan konum. Fiili hisshi, jijitsujō no hisshi, savunanın şahları olduğu ama bunların bitip hiçbir şeyi değiştirmediği konum: son şahtan sonra konum aynı taşlarla yine hisshi.

İkisi de oyunlarda yaygın, ikisi de problem kitaplarında yok; güçlü bir problem çözücünün hâlâ oyun sonu kaybedebilmesinin sebebi bu: kitap ona hiç arkasına baktırmadı.

Nasıl çalışılır

Japoncada hisshi problemleriyle dolu koleksiyonlar var ve gelenek hep buradaki: saldıranın şahı yok, savunan tahtada olmayan her taşı elinde tutuyor ve cevap, ardından her karşılığın kaybettiği sessiz bir hamle. İngilizcede neredeyse hiç yok. Bu sayfanın var olma sebebi de bu.