Shogi Sözlüğü: Terimler ve Kanjileri

Anaguma Atama-kin Byoyomi Sur Şah çekme Mat Dan Ejderha Elden koyma Çatal Furibisha Gote Handikap Hisshi Ejder atı İbisha Jishōgi Jōseki Kansōsen Kifu Koma Kyu Mino Mochigoma Nifu Nyūgyoku Terfi Terk Sennichite Sente Tesuji Tokin Tsume, tsumeshogi Tsumero Uchifuzume Yagura

Anaguma穴熊: “Deliğindeki ayı” suru: şah köşede, mızrağın arkasında; bir gümüş ve iki altınla mühürlenir. En sağlam ve kurulması en yavaş sur. Bkz. Anaguma sayfası.
Atama-kin頭金: “Başa altın”: şahın tam önüne konan ve arkadan korunan altın. Oyunun en temel mat deseni.
Byoyomi秒読み: Ana süre bittikten sonra her hamle için verilen sabit saniye; her hamleden sonra baştan başlar. Bkz. süre kontrolleri.
Sur囲い kakoi: Açılışta şahın çevresine generallerle kurulan yapı. Satrançtaki gibi tek hamlelik bir iş değildir. Bkz. surlar.
Şah çekme王手 ōte: Şaha yönelen tehdit. Hemen karşılanmalıdır: şah kaçar, tehdit eden taş alınır ya da araya bir taş girer; araya elden taş da konabilir.
Mat詰み tsumi: Karşılığı olmayan şah. Oyun burada biter.
Dan段: Gücün üst basamakları, 1 dan’dan yukarı doğru sayılır; amatörler yaklaşık 6 dan’a kadar çıkar, profesyoneller kendi ölçeğinde derecelendirilir. 1 dan’ın altında kyu dereceleri gelir.
Ejderha龍王 ryūō: Terfi etmiş kale: kalenin hareketine ek olarak çapraz bir kare de gider.
Elden koyma打つ utsu: Elindeki bir taşı, hamlen olarak boş bir kareye koymak. Bkz. elden koyma.
Çatal両取り ryōtori: Aynı anda iki taşı birden tehdit eden tek hamle. Çoğu zaman elden konan bir taşla yapılır.
Furibisha振り飛車: Kalenin başladığı dikeyden ortaya ya da sola kaydığı açılışların tümü. Şah bu durumda sağa çekilir, çoğunlukla bir Mino’ya.
Gote後手: İkinci oynayan taraf; △ ile gösterilir ve diyagramda üstte durur, İngilizcede “White” denir. Ayrıca inisiyatifi karşıya bırakan hamle anlamına gelir.
Handikap駒落ち komaochi: Güçlü oyuncu bazı taşları olmadan başlar: bir mızrak, bir fil, bir kale, altı ya da daha fazla taşa kadar. Gücü denk olmayan iki oyuncunun oyununu gerçek bir oyuna çevirmenin geleneksel yolu.
Hisshi必至: Hiçbir savunmayla önlenemeyen mat tehdidi; rakip ya seni önce mat eder ya da kaybeder. Tsumero’dan bir adım güçlüdür.
Ejder atı龍馬 ryūme, uma: Terfi etmiş fil: filin hareketine ek olarak düz bir kare de gider.
İbisha居飛車: Kalenin başladığı dikeyde kaldığı ve şahın sola çekildiği oyun; sur çoğunlukla Yagura olur.
Jishōgi持将棋: Çıkmaz: iki şah da rakip kampa girmiştir ve hiçbiri mat edilemez. Taşlar sayılır; bkz. oyun nasıl biter.
Jōseki定跡: Yerleşmiş açılış dizileri, satrançtaki açılış teorisinin karşılığı. Go’daki aynı okunan terimden son karakteriyle ayrılır.
Kansōsen感想戦: İki oyuncunun oyundan sonra birlikte yaptığı inceleme; hamleleri baştan beraber geçerler. Uygulama her çevrimiçi oyundan sonra tahtayı bunun için açık bırakır.
Kifu棋譜: Oyun kaydı. KIF, Japonya’da kullanılan dosya biçiminin adıdır. Bkz. hamle gösterimi.
Koma駒: Taş. Alınan taşların beklediği, tahtanın yanındaki sehpanın adı komadai (駒台).
Kyu級: Dan’ın altındaki dereceler; sayı küçüldükçe güç artar: yeni başlayan 10 kyu, kulüpte oynayan 3 kyu olabilir, 1 kyu ise 1 dan’dan bir adım uzaktır.
Mino美濃囲い: Furibisha’nın beş hamlelik suru: şah 2h, gümüş 3h, altınlar 5h ve 4i. Bkz. Mino sayfası.
Mochigoma持ち駒: Eldeki taşlar: aldığın ve tahtaya koyabileceğin taşlar.
Nifu二歩: Aynı tarafın terfi etmemiş iki piyonunun aynı dikeyde bulunması. Kural dışıdır ve shogi’de en sık yapılan kural dışı hamledir.
Nyūgyoku入玉: Şahın rakip kampa girmesi. Orada mat etmek zordur, çünkü piyonlar ve mızraklar geriye saldıramaz; jishōgi’nin ön adımıdır.
Terfi成り nari: Karşı taraftaki son üç yatayda taşı çevirip güçlü yüzünü açmak. Bkz. terfi.
Terk投了 tōryō: Yenilgiyi kabul etmek. Geleneksel sözü makemashita (負けました), yani “kaybettim”.
Sennichite千日手: “Bin günlük hamleler”: sıra aynı taraftayken aynı pozisyonun dört kez tekrarlanması. Berabere sayılır; ama bunu aralıksız şah çekerek yaptıran taraf varsa kaybeden odur.
Sente先手: İlk oynayan taraf; ▲ ile gösterilir ve diyagramda altta durur, İngilizcede “Black” denir. Ayrıca inisiyatif demektir: karşılık vermeye zorlayan hamle sente’yi elde tutar.
Tesuji手筋: Yerleşik teknik: birçok pozisyonda işleyen küçük bir hamle deseni; rakip taşın arkasına konan bir piyon ya da bir dikeyi açmak için feda edilen bir gümüş gibi.
Tokinと金: Terfi etmiş piyon. Altın gibi gider; alınırsa rakibin eline yalnızca bir piyon geçer.
Tsume, tsumeshogi詰将棋: Mat problemi: senin taşların, savunanın şahı, kalan bütün taşlar savunanın elinde; her hamlede şah çekerek şahı mat et. Gündelik kullanımda zorunlu mat dizisi için de söylenir.
Tsumero詰めろ: Bir sonraki hamlede mat tehdidi. Hisshi’den zayıftır, çünkü savunulacak hamle hâlâ vardır.
Uchifuzume打ち歩詰め: Piyon koyarak mat etmek. Kural dışıdır; piyonu sürerek mat etmekte bir sakınca yoktur. Bkz. elden koyma.
Yagura矢倉囲い: İbisha’nın klasik suru: şah 8h’de, önünde 7g’de bir gümüş, 6g ve 7h’de iki altın. Bkz. Yagura sayfası.

Bütün kelimeler, tek yerde.

Aynı kelimeleri tahtada duy.