Bir mat problemi nasıl oynanır.

Kuralları farklı iki taraf

• Saldıran (攻方, semekata) sensin, tahtada yukarı doğru oynarsın. Her hamle şah olmalıdır. Daha hızlı mat eden sessiz bir hamle çözüm değildir.
• Savunan (玉方, gyokukata) şahı ve tahtadaki taşlarıyla, bir de ne tahtada ne de senin elinde olan bütün taşlarla oynar. Bir şahı kesmek için bunlardan herhangi birini koyabilir.
• Savunan her zaman matı en uzun geciktiren cevabı oynar. Belirtilen uzunluk, “üç hamlede mat”, bu en iyi savunmaya karşı yarım hamle olarak sayılır: senin hamlen, onunki, seninki.
• Mat gerçek olmalıdır: olağan kurallar geçerlidir, yani son hamle elden konan bir piyon olamaz (uchifuzume) ve hiçbir taş bir daha çıkamayacağı karede bitemez.

Çözülmüş bir örnek

Uygulamanın kütüphanesinden üç yarım hamlelik bir problem. Sıra siyahta. Siyahın eli tahtanın altında; üstündeki savunanın eli, yani takımın geri kalan bütün taşları.

Şahı kesmek

Savunanın elinde bu kadar taş olduğu için, uzaktan gelen şahı kesmek onun başlıca savunma aracıdır ve türün bu biçimlere adları vardır:

• 合駒 (aigoma): şahla şah çeken taşın arasına konan herhangi bir taş.
• 中合 (chūai): şahın hemen yanına değil uzağa konan kesme. Alındığında saldıranın taşını daha kötü bir kareye götürebilir, sonraki bir piyon koyuşunu uchifuzume yapabilir ya da saldıranın eline yanlış taşı bırakabilir. Çoğu zaman bir problemin en zor savunmasıdır.
• 移動合 (idōai): elden koymak yerine tahtadaki bir taşı oynatarak yapılan kesme.
• 限定合 (gentei-ai): en uzun direnişi yalnızca tek bir taş türünün sağladığı kesme; savunanın taş seçimi zorunlu olur ve ana yol sabitlenir.

Boşuna araya girme sayılmaz (無駄合 mudaai)

Bir kesme, saldıranın yalnızca araya giren taşı alıp tıpkı önceki gibi mat etmesine yol açıyorsa, bu 無駄合’dır, boşuna araya girmedir ve cevap olarak sayılmaz. Bu kural olmasaydı savunan, araya taş koyarak her matı uzatabilir ve “üç hamlede mat” bir anlam taşımazdı. Tüm Japonya Tsume Shogi Federasyonu (全日本詰将棋連盟) kuralı böyle koyar; uygulama da anlamsız bir kesme kurala uygun olsa bile kısa çözümü bu yüzden kabul eder.

Bir problemi sağlam olmaktan çıkaranlar

Bestelenmiş bir problemin, belirtilen hamle sayısında tek bir çözümü olmalıdır. Adı konmuş kusurlar:

• 余詰 (yozume): ikinci bir çözüm; çoğunlukla aynı sürede mat eden başka bir ilk hamle. Yozume’si olan problem bozuktur; geleneksel tek istisna, en son hamledeki seçenektir (最終手余詰).
• 駒余り (koma-amari): matta saldıranın elinde hâlâ taş kalması. Sağlam bir problemde el sonunda boştur.
• 早詰 (hayazume): belirtilenden daha kısa bir matın olması.
• 不詰 (futsumi): savunanın bir çıkışı olması, yani hiç mat olmaması.

Uygulamanın problemleri nasıl denetlendi

Shogi Castle’daki 1.561 problemin hepsi kendi denetimlerimizden geçiyor: başlangıç konumu oyunun hiçbir kuralını çiğnemiyor (bir tarafın terfi etmemiş iki piyonu aynı dikeyde değil, bir daha hiç hareket edemeyecek taş yok, ikinci şah yok, bir takımdan fazla taş yok, sırası olmayan taraf şahta değil), çözüm yeniden oynanıyor, saldıranın her hamlesi şah, belirtilen uzunlukta matla bitiyor, matta el boş, boşuna araya giren koyuşlar cevap sayılmıyor ve her hamlede, düğüm bütçesinin içinde yapılan aramada bağımsız ikinci bir çözüm bulunmadı.

Türün hoş gördüğü birkaç seçenek, terfi edip etmemek ya da aynı taşı daha geriden koymak gibi, doğru kabul edilir. Bunlardan birini geçemeyen problemler düzeltilmedi, çıkarıldı. Başlangıç konumu denetimi 3 Ekim 2026’da, bir okurun, bir tarafın iki piyonunun aynı dikeyde olduğu bir problem bulmasının ardından eklendi; 166 problem bunu geçemedi ve çıkarıldı.